Wat zijn biobased bouwmaterialen?
"Biobased producten zijn gemaakt van hernieuwbare, natuurlijke grondstoffen uit de natuur. Zoals planten, bomen, schimmels of dierlijk materiaal. Deze materialen groeien binnen 100 jaar terug. Ze slaan CO2 op in plaats van het uit te stoten en ze zijn vaak recyclebaar of composteerbaar. Met het gebruiken van zoveel mogelijk biobased materialen verminderen we onze afhankelijkheid van fossiele grondstoffen die eindig zijn en CO2 uitstoten."
"Voorbeelden van biobased bouwmaterialen zijn wanden van stro, bouwblokken van hennep, isolatiemateriaal van oude spijkerbroeken, vlas, houtwol of hennep of bouwplaten van landbouwafval zoals stengels van mais. Maar ook platen gemaakt van schimmels (mycelium) of zelfs koeienpoep kunnen worden gebruikt voor de productie van bouwproducten. Voor stucwerk komen leemstuc en kalkstuc weer terug. De lijst met nieuwe - of eigenlijk zijn het vaak oude - materialen en bouwsystemen wordt steeds langer."
Wat zijn de voordelen van biobased materialen?
"Om te beginnen: biobased materialen slaan CO2 op, in plaats van dat ze het uitstoten. Biobased materialen hebben vaak een beter vochtregulerend vermogen en dat kan leiden tot een prettiger comfort. De materialen hebben goede akoestische eigenschappen. Voor onze mensen op de bouwplaats is het werken met biobased materialen vaak veel prettiger, het irriteert minder bij de verwerking."
"Er is bij biobased materialen winst op heel veel fronten. Met lokale producten, zo van land naar pand, bespaar je op transport. Een ander bekend voordeel is faseverschuiving. Het materiaal houdt warmte veel beter buiten, ideaal op erg warme zomerdagen. Voor elke toepassing is een optimaal geschikt materiaal te vinden."
De lijst met nieuwe - of eigenlijk zijn het vaak oude - materialen en bouwsystemen wordt steeds langer.
Sanne Beckers
Houtvezelisolatie
Wat zijn de risico's van biobased materialen in monumenten?
"Ik merk dat mensen bij biobased vaak denken aan ‘iets experimenteels’. En dat is wat eigenaren van monumenten natuurlijk helemaal niet zien zitten: experimenteren met hun historische pand."
"Maar we gaan met de ‘nieuwe’ materialen juist terug naar het oude, traditionele vakmanschap en het toepassen van natuurlijke, lokale materialen in erfgoed. Dat zijn gewoon beproefde oplossingen. Bijvoorbeeld een materiaal als houtvezel, daar is in Duitsland al meer dan 80 jaar ervaring mee opgedaan!"
Zijn biobased materialen duurder?
"Biobased isolatie is tegenwoordig de standaard in onze projecten. Dat is omdat we het willen, maar ook omdat het kan. De materialen zijn verrassend voordelig in prijs. Glaswol, waarbij heel veel CO2 bij de productie vrijkomt, is iets goedkoper. Maar steenwol is duurder dan biobased alternatieven."
"Veel biobased producten staan al op de lijst van ISDE, dus ze komen in aanmerking voor subsidie. Daarnaast moet je kijken naar de opbouw van het hele bouwsysteem. Misschien is biobased isolatie ietsje duurder, maar minder materiaal nodig in de opbouw heft dat weer op."
In het Groot Tuighuis is hennepwol toegepast als isolatie in voorzetwanden.
Wat zijn de ervaringen met biobased materialen in monumenten?
"Ik neem altijd voorbeelden van verschillende biobased materialen mee naar onze opdrachtgevers. Dan kunnen ze het voelen en zien, dat helpt heel goed om mensen te informeren en zo samen betere keuzes te maken. Onze opdrachtgevers staan er heel positief tegenover. Het is eigenlijk heel logisch om bij monumenten te werken met biobased materiaal. De panden zijn vaak gebouwd in tijden waarin er niets anders voorhanden was!"
"Ik ben onder andere betrokken geweest bij de restauratie en verduurzaming van het Groot Tuighuis in Den Bosch. Daar stonden in eerste instantie voorzetwanden met standaard glassteenwol in de planning. Uiteindelijk is daar hennep als isolatiemateriaal toegepast. Het gebouw dateert uit 1430 en we hebben nu energielabel A+ gerealiseerd."
"In Amersfoort werkte ik mee aan de verduurzaming van de Veerensmederij, een rijksmonumentaal industrieel pand. Hier is het gelukt om het gebouw CO2-neutraal te krijgen. Dat is beter dan Paris-proof of energieneutraal, uniek voor een rijksmonument!"
Is een expert nodig bij het toepassen van biobased materialen?
"Mensen moeten in ieder geval zorgen dat ze goed geïnformeerd zijn voordat ze actie ondernemen. Isoleren betekent bijvoorbeeld ook altijd ventileren. De detaillering is heel belangrijk, bijvoorbeeld dampopen of dampremmend isoleren? Maar die maatwerk details gelden eigenlijk altijd voor een monument."